Wegdromen bij Nederlandse plaatsnamen in Zuid-Afrika
Augustus 16, 2012
‘Verhewe bo Afrikaans’
Augustus 16, 2012

Door dr. Ernst Marais

Ernst Marais is een senior onderzoeker bij de rechtenfaculteit van de Universiteit Stellenbosch; directielid van de FAK en voormalig voorzitter van studentenvereniging Adam Tas.

Op zaterdag 2 juni heeft hij een lezing gehouden bij de Kaapse afdeling van de Orde van den Prince. Voorzitter Tia Hugo heeft hem uitgenodigd om een jong perspectief te geven op het Afrikaans. Hieronder leest u de verkorte weergave van zijn lezing:

‘Hieronder probeer ik een bondig beeld te geven over hoe Afrikaanse jongeren aan de Universiteit Stellenbosch (US) Afrikaans als taal en cultuur beschouwen. Een dergelijke poging wordt echter bemoeilijkt door het tijdperk van apathie waarin we leven. Zo stellen weinig studenten er belang in om betrokken te raken op campus. Ze geven er de voorkeur aan zich te bewegen in een omgeving van wonen, college volgen, eten en sociaal verkeren. Derhalve is het moeilijk om een begrip te vormen van de perceptie over Afrikaans van de huidige Afrikaanse jongeren in Stellenbosch, aangezien deze studenten eenvoudigweg afwezig zijn bij initiatieven die gericht zijn op taal en cultuur.

Toch zijn er bepaalde culturele activiteiten die goed ondersteund worden door Afrikaanse studenten. Nooit eerder in de geschiedenis waren er zo veel mensen die in Afrikaans schrijven, dichten en zingen. De verkopen van proza en poëzie zijn omhoog geschoten en de optredens van Afrikaanse bands (zoals Van Coke Kartel en Zinkplaat) en zangers (zoals Chris Cameleon en Jack Parow) worden bijgewoond door massa’s jongeren. Verder worden Afrikaanse festivals zoals de KKNK, Aardklop, het US Woordfees en Raka ook jaarlijks bijgewoond door hordes Afrikaanssprekenden.

Over Afrikaans als taal wisselen de gevoelens. Aan de ene kant is het verblijdend om te zien dat er de afgelopen tien jaar in Stellenbosch zoveel spontane studenteninitiatieven ten gunste van Afrikaans zijn ontplooid. Zo is in 2005 een petitie tegen de verdere uitbreiding van de T-optie binnen enkele dagen ondertekend door 3.500 studenten en personeelsleden. De T-optie behelst dat docenten afwisselend in het Afrikaans en Engels doceren en heeft wegens het zwak monitoren daarvan geleid tot een grote afname van het gebruik van Afrikaans in de colleges.

Een tweede initiatief was de stichting van de Adam Tas Studentevereniging vir de bevordering van transformasie met Afrikaans in 2007. Op de medische faculteit is in 2010 de vereniging Tygerbergers vir die Behoud van Afrikaans in die Klaskamer (TBAK) gesticht. Deze verenigingen zijn opgericht om de toenemende verengelsing aan de US te stuiten, de stigma’s rondom Afrikaans af te breken en Afrikaans als een inclusieve (dat wil zeggen niet-rassige) en verzoenende taal te bevorderen. Adam Tas is met open armen ontvangen door de studenten en binnen de eerste week hebben zich 500 leden aangemeld.

Verhalen als deze schetsen een rooskleurig beeld van Afrikaans als taal en cultuur, vooral aan de US. Deze stelling is wel degelijk waar, maar nader onderzoek toont aan dat er toch een zekere terughoudendheid heerst onder studenten om op te staan voor Afrikaans. Ten spijte van het feit dat de meerderheid van de studenten Afrikaanstalig is en ongeacht wat Adam Tas doet, worden activiteiten op de campus rondom de taal erg slecht bijgewoond.

Het lijkt alsof Afrikaanse studenten deze platforms vermijden om niet als ‘taalbullen’ of als ‘conservatief’ gebrandmerkt te worden. Helaas kleven er nog heel wat stigma’s aan het Afrikaans wegens het verleden en dit slechte beeld veroorzaakt dat sprekers ervan te gegeneerd of bang zijn om op te staan voor hun taal.
Degenen die voor het afschalen van het Afrikaans zijn, worden in het algemeen gezien als ‘verlicht’, ‘liberaal’ en ‘vrijdenkend’, terwijl degenen die opstaan voor het Afrikaans bestempeld worden als ‘ouderwets’, ‘bekrompen’ en zelfs als ‘rechts’.

De onwilligheid van studenten om betrokken te raken bij initiatieven die daadwerkelijk Afrikaans bevorderen zijn ook te bespeuren op het culturele front. Van veel van de FAK-ledenorganisaties die zich in de vroege jaren ’90 nog hard hebben gemaakt voor het Afrikaans, zijn de ledenaantallen drastisch gedaald, en sommigen bestaan zelfs niet meer. Zeer weinig studenten sluiten zich bij deze organisaties aan nadat zij Stellenbosch verlaten.

De grote vraag is dus wat er gedaan kan worden om de Afrikaanse jongeren weer aan boord te krijgen, vooral gezien vanuit het gegeven dat veel Afrikaanssprekenden huiverig of onwillig zijn om betrokken te raken bij initiatieven die taal en cultuur bevorderen. In dit opzicht zullen we ons denken moeten vernieuwen om de jeugd betrokken te krijgen.

De ‘oudere’ ledenorganisaties van de FAK richten zich momenteel nog grotendeels op de behoeften van huidige en dus oudere leden. Als deze organisaties verzekerd willen zijn van hun voortbestaan (en dus ook van het Afrikaans) zal er aan de behoeften van de nieuwe generatie gehoor moeten worden gegeven. In een tijdperk van verbruikerscultuur is het uiterst belangrijk dat alle producten (en dus ook Afrikaans als taal en cultuur) in een nieuw jasje worden gestoken en op een nieuwe manier in de markt worden gezet om het aantrekkelijk te maken en te ‘verkopen’ aan de sprekers ervan.

Zo bieden ‘nieuwe’ organisaties als Adam Tas en TBAK goede voorbeelden van hoe Afrikaans op een nieuwe, inclusieve en verzoenende manier bevrijd en bevorderd kan worden voor al zijn sprekers. Door de activiteiten die deze verenigingen organiseren dragen ze de boodschap uit dat hun leden niet terughunkeren naar verloren ‘dagen van vroeger’, maar dat ze zowel trots Afrikaans als trots Zuid-Afrikaans zijn en een positief verschil willen maken in het land.

In deze context moet de FAK kennis nemen van de projecten en doelwitten van deze organisaties, aangezien de FAK als overkoepelend orgaan van de meeste Afrikaanse organisaties in Zuid-Afrika in een ideale positie is om de richting waarin haar ledenorganisaties zich bewegen te beïnvloeden.’

Comments are closed.

error: Content is protected !!