Intellectueel kapitaal
Augustus 16, 2012
Een jong perspectief op Afrikaans als taal en cultuur
Augustus 16, 2012

Recensie van het onlangs verschenen 1599 Km tussen Amsterdam en Gouda, Een ontdekkingstocht langs Nederlandse plaatsnamen in Zuid-Afrika van Bart de Graaff.

Door Natasja le Roux

Middelburg, Utrecht, Amsterdam, Delft en Gouda. Bij de meeste Nederlanders roepen deze namen beelden op van stadsmuren, kronkelige steegjes bestraat met eeuwenoude keien, een dom, een stadhuis en grachten. In zijn boek 1599 Km tussen Amsterdam en Gouda, Een ontdekkingstocht langs Nederlandse plaatsnamen in Zuid-Afrika geeft Bart de Graaff een totaal ander beeld van deze plaatsnamen. In Zuid-Afrika hebben deze namen niets te maken met het gangbare beeld van Nederlandse steden, maar zijn het grauwe voorsteden van Kaapstad, of plattelandse dorpjes die zo klein zijn dat ze in Nederland het predicaat ‘gehucht’ zouden krijgen.

Het boek van de Graaff is een reisverslag van zijn rondreis door Zuid-Afrika langs plaatsen met Nederlandse namen en verhalenbundel ineen. Zijn zoektocht naar de herkomst van de Nederlandse plaatsnamen leverde talle verhalen op, aan hem toevertrouwd door de plaatselijke bevolking. De Graaff schrijft dat de namen vaak op een onverwachte manier aan een dorp zijn toegekend:

“Het ligt voor de hand te denken dat Zuid-Afrikaanse plaatsen als Gouda en Marken hun naam te danken hebben aan Nederlandse immigranten die zich daar vestigden en hun nieuwe woonplaats vernoemden naar hun oude. Maar dat is vrijwel nergens het geval. Achter veruit de meeste Nederlandse plaatsnamen zit een ander, veel verrassender verhaal. Soms is zo’n verhaal nog terug te vinden in bijna vergeten gedenk- en jubileumboekjes. Maar vaak kennen alleen de plaatselijke storievertellers het. Zeggen ze.” (p.6)

Dat deze verhalen niet altijd op waarheid gebaseerd zijn en dus van weinig wetenschappelijke waarde zijn, maakt voor dit boek niet uit. Het pretendeert immers niet de waarheid te vertellen, maar op een onderhoudende manier een stukje van de geschiedenis van Zuid-Afrika weer te geven.

Hierbij zou het De Graaff tot nadeel kunnen zijn dat hij een buitenstaander is. Zijn kracht is echter dat hij het buitenstaanderschap juist tot zijn voordeel weet te gebruiken. Mensen zijn eerder geneigd om hem als toeschouwer verhalen te vertellen en hij kan zich objectief opstellen. Het gevaar om jezelf te verschuilen achter je buitenlanderschap ligt hierbij wel op de loer. Wie het commentaar van De Graaff als hoofdredacteur in het Maandblad Zuid-Afrika kent, weet echter dat De Graaff er niet voor terugdeinst om politiek commentaar te leveren. We kunnen er dus vanuit gaan dat hij dit boek daarvoor niet de juiste plek achtte.

“Ze klinkt bitter als ze zegt dat het allemaal de schuld van de politiek is.
Van politici die een gemors maken van het land.
Maar wat kan ons maak?
Wat kunnen we eraan doen?
Ik schud mijn hoofd. Ik ben maar een buitenlander.
Een toeschouwer.” (p.31)
Het boek sluit af met het hoofdstuk ‘Nawoord: jammer of niet?’ waarin De Graaff ingaat op de naamsveranderingen die in Zuid-Afrika de gemoederen al jarenlang bezighouden.  Zelf is hij van mening dat Nederlanders of de Nederlandse politiek zich daar niet mee moet bemoeien. Op persoonlijke noot geeft hij echter aan het jammer te vinden dat de verhalen die hij hier heeft opgetekend na naamsverandering over een of twee generaties uit het collectieve geheugen verdwenen zullen zijn.

1599 Km tussen Amsterdam en Gouda kenmerkt zich door een vlotte stijl. In combinatie met de columnachtige samenstelling – de afzonderlijke dorpen worden in korte hoofdstukken beschreven – leent het boek zich er uitstekend voor om gelezen te worden tijdens een reis door Zuid-Afrika. Of om in Nederland bij weg te dromen, op een zonnige zomerdag op een terras in Amsterdam of Gouda.

Verkrijgbaar bij de boekhandel en direct bij uitgeverij Scriptum.
ISBN: 978 90 5594 892 5.
Prijs: € 15,99.

Comments are closed.

error: Content is protected !!