Afscheid van eigen taal bevordert diversiteit niet
Oktober 23, 2012
Plesierig, ja
Oktober 23, 2012

Door Natasja le Roux

Gert Vlok Nel, Chris Chameleon en Jannie du Toit. Zuid-Afrikaanse artiesten die ook in Nederland en Vlaanderen bekend zijn. Hun muziek is nu samen met de muziek van talle andere kunstenaars bijeengebracht in de FAK-Sangbundel volume II; de nieuwste publicatie van de Federasie van Afrikaanse Kultuurvereniginge (FAK). Begin oktober is deze bundel gepresenteerd bij het culturele festival Aardklop in Potchefstroom. Tijdens de presentatie spraken zanger Jannie du Toit en dr. Danie Langner, uitvoerend directeur van de FAK, over de totstandkoming van de bundel en over de huidige positie van de Afrikaanstalige muziek.

1979 Was het jaar waarin de FAK-Sangbundel voor de tweede en laatste keer herzien werd. De eerste zangbundel, met daarin de bladmuziek en teksten van 314 Afrikaanse liedjes, verscheen in 1937 en is in 1961 voor het eerst herzien. Uniek aan de 1979-Sanbgundel is de aandacht die besteed is aan het Afrikaans. Sinds het verschijnen van de eerste bundel was het Afrikaans als taal opmerkelijk gegroeid. Uitdrukkingen waren in onbruik geraakt en de taal was wat losser geworden. In sommige gevallen is er slechts een woord of regel veranderd, in andere gevallen zijn hele strofen aangepast en in enkele gevallen zijn er nieuwe woorden bedacht in lijn van de vorige. De 1979-Sangbundel staat hierdoor niet alleen in het teken van de ontwikkeling van Afrikaanse muziek, maar is ook een belangrijk monument in de ontwikkeling van het Afrikaans als muziektaal.

1979 Was óók het jaar waarin Koos du Plessis zijn eerste lp uitbracht. Samen met andere baanbrekers zoals Jannie du Toit, Laurika Rauch en David Kramer legde hij de fundamenten voor de explosie aan Afrikaanse muziek die in de decaden daarna volgde.
Jannie du Toit zegt over die periode: “Het was een afzetten tegen de muziek van de Briels [lichte, Afrikaanse liedjes]. Ik heb tien jaar lang alleen maar naar Nederlandstalige muziek geluisterd. Ook in de Nederlandstalige muziek was er destijds veel rommel, maar de hoogtepunten die er bereikt werden, waren veel beter dan in het Afrikaans.”

Met het oog op het 75-jarig bestaan van de zangbundel in 2012, is in 2009 het idee ontstaan om een nieuwe FAK-Sangbundel te ontwikkelen waarmee erkenning wordt gegeven aan de ontwikkeling van Afrikaanse muziek sinds 1979. Danie Langner verduidelijkt de vier criteria waar volgens is gewerkt: “De bundel moet:
1) Erkenning geven aan grote rolspelers in de Afrikaanse muziekwereld.
2) De nalatenschap van overleden kunstenaars laten voortleven.
3) Bruikbaar zijn; de mensen moeten de muziek ook daadwerkelijk kunnen spelen en zingen.
4) Samengesteld worden uit liedjes die het verdienen om erin te worden opgenomen.”

De oorspronkelijk gebruikte richtlijnen moesten na 75 jaar drastisch herzien worden. Zo is besloten dat liederen uit vorige zangbundels niet in de nieuwe zangbundel zouden worden opgenomen, zodat het een tweede volume van de Afrikaanse schat aan liederen zou worden.

Ook wat betreft de taal zijn de richtlijnen aangepast. Het Afrikaans heeft zich sinds 1979 verder ontwikkeld: er heeft een taalverschuiving plaatsgevonden van het Standaardafrikaans naar een ‘skryf-soos-jy-praat’-beweging. Waar in de 1979-Sangbundel de nadruk lag op correct Standaardafrikaans, is er in de 2012-Sangbundel ruimte gecreëerd voor beide benaderingen. Waar een componist of tekstschrijver de voorkeur geeft aan innie in plaats van in die, heeft de FAK dit gerespecteerd. Danie Langner zegt hierover: “Aan de ene kant wilden we erkenning geven aan de taal die we spreken, als er punten en komma’s ontbreken dan houden we het zo veel mogelijk zo. Aan de andere kant kan dit problematisch zijn voor de lezer. Een voorbeeld daarvan is Gert Vlok Nel. Hoe schrijf je dat soort Afrikaans? Deze vraag is eigenlijk deel van een breder gesprek over het Afrikaans.”

Een nieuwe zangbundel vraagt om nieuwe rubrieken, die alle zes zo veel mogelijk zijn geaccommodeerd. Over de rubrieken ‘Immergroen en populêr’ en ‘Kleinkuns’ zegt Danie Langner: “er was een spanningslijn tussen de populaire liedjes en kleinkunstliedjes. Waar populaire liedjes zelfvoorzienend zijn is het de plicht van organisaties als de FAK en de ATKV om de kleinkunst te beschermen. Uiteindelijk is er in beide rubrieken een evenredig aantal liedjes opgenomen.”
De rubriek ‘Immergroen en populêr’ bevat weinig liedjes die de laatste vijf jaar zijn uitgebracht. Jannie du Toit: “We wilden niet te veel recente muziek opnemen, behalve als er een heel goede reden voor was. Bijvoorbeeld het liedje ‘De la Rey’.” De zanger doelt hiermee op het nog steeds ongekend populaire nummer uit 2006 van zanger Louis Pepler, bekend zijn onder artiestennaam Bok van Blerk.

Jannie du Toit geeft aan dat de bewustwording van het Afrikaans in andere gemeenschappen ertoe heeft geleid dat de muziek van bijvoorbeeld David Kramer in de bundel is opgenomen. Ook de Griekwa-psalms zijn opgenomen, in de rubriek ‘Koorwerke’.

Aanvankelijk was het de bedoeling dat de genoemde rubrieken tezamen met de rubrieken ‘Kinders’, ‘Geestelik’ en ‘Kunsliedere’, 600 liedjes zou herbergen. Dit streven kwam in de knel met het streven om de bundel handzaam te laten zijn. Daardoor zijn er in het proces veel liederen gesneuveld, onder andere Stef Bos’ ‘papa’. Op dit moment wordt er gedacht aan mogelijkheden om deze liederen alsnog aan het publiek bekend te stellen, hetzij door een elektronische bundel op te stellen, hetzij door een tweede deel uit te brengen.

De nieuwe FAK-Sangbundel volume II biedt een degelijk overzicht van de Afrikaanse muziek van de afgelopen dertig jaar en nodigt mede door de vrolijke omslag uit tot het spelen en zingen van deze muziek.

Voor navragen en beschikbaarheid van de bundel kunt u contact opnemen met het FAK-kantoor: +27 12 301 1777 / nleroux@fak.org.za

Comments are closed.

error: Content is protected !!