‘Milnerisme weer by UV gepleeg’

Afrikaans vier 90 jaar
Mei 15, 2015
Onderhoud van die maand: Joshua na die Reën
Mei 19, 2015

deur Danie Langner, oud-Kovsie

Op 8 Mei is die 90e verjaarsdag van Afrikaans as amptelike landstaal gevier. Die grondwetlike status as amptelike landstaal het vir Afrikaans as inheemse taal die ruimte gebied om Engels en Nederlands (laasgenoemde was tot 1961 ook ’n amptelike landstaal) eenvoudig uit te presteer. Van die ekonomie, handel, landbou tot medies en natuurwetenskappe het Afrikaans ’n internasionale voetspoor gevestig.

Vanjaar is egter nie net Afrikaans se verjaarsdag nie. Suid-Afrikaners vier ook die 21e verjaarsdag van die amptelike status van alle inheemse Suid-Afrikaanse tale. Dit is presies hier waar die knoop lê. Daar is rede tot kommer oor die marginalisering van Afrikaans, maar nog groter kommer oor die mondigwording van ander inheemse tale. In die tagtigerjare kon ek byvoorbeeld Noord-Sotho op hoërskool as keusevak tot matriek neem. Vandag word Noord-Sotho in die betrokke hoërskool nie eers as keusevak vir graad 8 aangebied nie. Navrae by top Afrikaanse skole in Gauteng toon dat geen skool ’n inheemse taal as skoolvak aanbied nie. Daar mag uitsonderings wees, maar die ironie is lank voordat inheemse tale amptelike status geniet het, kon ’n Afrikaanse kind in apartheidsjare ’n inheemse taal in ’n Afrikaanse skool as keusevak neem. In die demokratiese Suid-Afrika word meertaligheid deur vele gepredik en inheemse tale deur staatsinstellings soos PANSAT en Artikel 185 – Kommissie vir Taal, Kultuur en Godsdiens beskerm, maar leerders het nie meer die geleentheid om ’n inheemse taal op skool aan te leer nie. Of die nuwe inisiatief om vanaf aanstaande jaar ’n derde inheemse taal naas Afrikaans en Engels vanaf graad een verpligtend in openbare skole te maak met min hulpbronne sal slaag, sal die tyd leer.

Waarskynlik het ’n negatiewe kringloop ontstaan. Skole het nie meer ’n inheemse taal as keusevak aangebied nie met die gevolg dat daar nie meer ’n behoefte aan onderwysers vir die vak was nie. Die studentegetalle in taaldepartemente het in so mate gekrimp dat die inheemse tale op universiteitsvlak feitlik verdwyn het, terwyl Engels toenemend besig is om alle inheemse tale, ook Afrikaans, te verdring.

Juis op dié punt is die onderwysleier en Kovsie-rektor, Jonathan Jansen, se onlangse openbare uitsprake oor Kovsies se taalbeleid so teleurstellend. Sommige, soos Minister Nzimande, mag dit as ’n slim taktiek beskou dat Jansen taalbeleid gebruik om rassevooroordele van radikale studente aan te blaas en Kovsies in rassegroepe te polariseer. Radikale aktiviste is voetsoldate om ’n klimaat vir verandering te skep. Uiteindelik tree hy as bemiddelaar na vore om ’n klipharde ideologiesgedrewe Engelse taalagenda te implementeer onder die voorwendsel van gelyke geleenthede. Het Jansen werklik ’n mandaat van die Universiteitsraad vir die skokkende voorspraak vir verengelsing van Kovsies ontvang? Dit in ’n provinsie en universiteit wat nog altyd Afrikaans as belangrike onderrigtaal geag het.

Tweetaligheid op Kovsies is niks nuuts nie. Enkele jare na die Anglo-Boereoorlog het tweetaligheid op die universiteit sy ontstaan gehad. Milner en sy onderwyslakei, Sargent, het geoordeel dat hulle die duisende Vrystaatse kampkinders in konsentrasiekampskole se denk- en leefwêreld met uitsluitlik Engelse onderrig moet verbreed. Milner het onder meer betoog dat Engelse aardrykskunde nodig is om Vrystaatse kinders te leer hoe gering die Vrystaatse republiekie teenoor die magtige Brittanje vertoon. Die Grey-universiteitskollege, tans die Vrystaatse universiteit, is in 1904 gestig en het aanvanklik in die gees van Milnerisme net Engels as voertaal gehad. Kort voor 1920 is Nederlands en Afrikaans ingevoer. Die jong universiteit het Milnerisme verwerp.

Dit is ’n tragedie dat Milnerisme onder leiding van Jansen vandag weer op Kovsies gepleeg word. Professor Hennie van Coller se somber analise, Die doodsklok lui vir Afrikaans, is ontnugterend, maar ongelukkig geen verrassing nie. Eers God uit die leuse en nou Afrikaans uit die lesinglokaal. Tolkdienste is op NWU ingespan om Afrikaans as universiteitstaal te behou, maar terselfdertyd anderstalige studente te akkommodeer. Jansen gebruik egter tolkdienste as taktiek om Engels vinniger te bevorder en Afrikaanssprekendes tydelik te paai terwyl Afrikaans in die praktyk vinnig uitfaseer word. Jansen se openbare uitsprake laat die indruk dat hy sy wrok oor apartheid op jong Afrikaners uithaal. Jong Afrikaners wat na 1994 gebore is, nooit apartheid geskep het en nooit daarvoor gestem het nie, moet nou deurloop. Afrikaans is maar net die meester se slaanstok om jong Afrikaners en hul ouers by te kom. Word die beste tradisies van Kovsies en die waardes van die grondwet hierdeur gedien?

As Afrikaans haar staanplek verloor, is alle inheemse tale aan die verloorkant. Die stryd om Afrikaans se regmatige plek aan skole en universiteite is ook ’n stryd vir die reg van alle inheemse tale om hulle volwaardige grondwetlike staanplek op te neem. Inheemse tale het dapper taalleiers en dapper universiteitsbesture nodig om aggressief taalonderwysers op te lei wat in alle skole meertaligheid kan bevorder. As die staat vanaf volgende jaar die aanleer van ’n ekstra inheemse taal op skool verpligtend wil maak, hoe strook dit met Jansen se verengelsing van Kovsies? Inheemse tale het ondersteuning nodig om hulle voetspoor uit te bou en waar daar nie spore is nie, nuwe spore te trap. Eers dan sal inheemse tale die taalruimtes wat die grondwet bied, kan vul en die Milneristiese verdringing van ons veeltalige rykdom uitpresteer. As alle Suid-Afrikaanse tale en hul gemeenskappe hulle regmatige staanplek gegun word, sal ons demokrasie eers mondig word.

Kovsies, in die hartland van Suid-Afrika, is uitnemend geposisioneer om anderkant die geykte taaldebatte en geykte rassebeskuldigings te tree. Kovsies kan ’n uitnemende plek word waar alle studente in hulle hartstaal hul toekomsdrome kan verwesenlik. Hiervoor is dinamiese en visionêre taalleierskap nou broodnodig.

Laat 'n boodskap

error: Content is protected !!