Door Rentia Bartlett- Möhl, vertaler van citybooks in het Afrikaans en coördinator van citybooks Stellenbosch. –  April 2013

Heb jij de oeroude geuren van de kelders van Tbilisi in Georgië al geroken? Heb je de menselijke warmte in Lublin al aan je eigen lijf gevoeld? Binnenkort kun je met citybooks ook Stellenbossch ervaren.

Citybooks, een van de meest interessante projecten waarmee het in Brussel gevestigde Vlaams-Nederlandse cultuurhuis deBuren in Europa en in Zuid-Afrika – en vooral op het internet –bezig is. De manier waarop dit centrum literatuurliefhebbers meeneemt op reis naar verschillende steden is treffend: luisterverhalen in de vorm van Radioboeken en citybooks. Taal, cultuur en geografische grenzen worden overschreden. Ook de website wordt op een enerverende manier als medium gebruikt. Het wordt niet alleen ingespannen als ruimte waar een hele bibliotheek aan luisterverhalen gratis kan worden gedownload, maar het is ook een ruimte waar een gedeelde werkplek word gecreëerd. Waar verschillende talen, kunstenaars en media interactief met elkaar in aanraking komen.

Maar wat is citybooks? Samen met verschillende vennoten nodigt deBuren kunstenaars uit om twee weken lang in interessante – maar niet direct voor de hand liggende – steden te verblijven. Vijf schrijvers verwerken hun ervaringen van deze stad in een citybook – een kort verhaal, essay of een reeks gedichten waarin de betreffende stad een centrale rol speelt. Deze internettekst van ongeveer 4000 woorden wordt in het Nederlands, Engels, Frans en die lokale taal (of talen) van de stad vertaald en ook in deze talen voorgelzen, opgenomen en als podcast gratis beschikbaar gesteld.
In 2010 heeft deBuren Grahamstad als de eerste Zuid-Afrikaanse stad gekozen om bij het citybooks project te betrekken. De Zuid-Afrikaanse schrijvers Ingrid Winterbach, Ronelda Kamfer, Toast Coetzer en Brink Scholtz hebben citybooks geschreven over Grahamstad, die hier   gratis gedownload en beluisterd kunnen worden.

Onlangs zijn de twaalf beste luisterverhalen van deBuren in het Afrikaans vertaald. Verhalen van bekende Nederlandse en Vlaamse schrijvers waaronder Adriaan van Dis, Arnon Grunberg, Tommy Wieringa, Joke van Leeuwen, Kees ‘t Hart, Hafid Bouazza en Peter Holvoet-Hanssen zijn gekozen. Deze schrijvers genieten al een redelijke bekendheid in Zuid-Afrika of hebben in het verleden als gastschrijvers het Woordfees van de Universiteit Stellenbosch bijgewoond. Nadat de twaalf verhalen vertaald waren, zijn ze in Johannesburg opgenomen en voorgelezen door Zuid-Afrika’s mooiste stemmen. Richard van der Westhuizen, Lochner de Kock, Ruda Landman, Rika Sennett, Hannah Borthwick en Marcel bewijzen met hun vertolkingen dat literatuur voorgelezen moet worden – het moet gehoord worden.

Ieder verhaal is dus een luisterboek van 30 minuten dat hier  helemaal gratis is te downloaden Aan de ene kant laten deze verhalen de Afrikaanssprekende luisteraars en literatuurliefhebbers een half uur lang kennis maken met Nederlandse en Vlaamse literatuur en steden. Aan de andere kant biedt het Nederlandstaligen een uitstekende manier om het Afrikaans en Zuid-Afrika beter te leren kennen.

In 2013 is het Stellenbossche Woordfees, waar in Maart 2013 de Nederlandse schrijver Arjen Duinker en de Vlaamse schrijver Saskia de Coster te gast waren, de lokale vennoot van deBuren bij het project citybooks Stellenbosch. Zo schrijven Arjen Duinker en Saskia de Coster momenteel beiden een citybook over hun ervaringen tijdens het festival en hun verblijf in het stadje Stellenbosch. De Zuid-Afrikaanse schrijvers Marlene van Niekerk, Clinton du Plessis en ikzelf zijn momenteel bezig om verhalen over dit “studentendorp in een luchtbel” te schrijven. De opkomende fotograaf Stefan Arno Möhl is gevraagd om een serie stadsportretten te maken en studenten van het departement journalistiek van de Universiteit Stellebosch werken aan “cityoneminutes” – een serie van 24 een-minuut lange videoclips die overeenkomen met een gewone dag in Stellenbosch. Gezamenlijk vormen deze woorden, foto’s en video’s dus één kunstwerk, met Stellenbosch als onderwerp.

De citybooks van deBuren zijn ook via iTunes beschikbaar. Door gratis in te schrijven op het citybookskanaal ontvang je automatisch alle nieuwe luisterverhalen. Het is dus niet nodig om naar een bibliotheek of boekwinkel te gaan om of om een cent uit te geven – behalve dan je internetverbinding – om uitstekende literatuur in de handen te krijgen

Wil je graag reizen zonder je ter verplaatsen? Twaalf luisterverhalen in het Afrikaans staan alvast voor je klaar om gedownload, gelezen en geluisterd te worden. Het is een heerlijk luie manier om kennis te maken met soms poëtische, vaak exentrieke en absoluut originele letterkunde. Of om het Afrikaans te leren door naar de vertalingen van Nederlandse teksten te luisteren. Of om je naar Grahamstad te verplaatsen, zonder je huis te verlaten. Binnenkort proef je de wijn, ruik je de kenmerkende eikenbomen en zie je de witgekalkte huizen van Stellenbosch in je eigen woonkamer.